KURT MU, İNSAN MI?

Dün, çok değer verdiğim bir büyüğümle kısa bir sohbetin içinde Söz döndü dolaştı hayata, siyasete, insan ilişkilerine geldi. Bir ara durdu, gözlerimin içine bakarak tek bir cümle söyledi:

“Gönül, insan insanın kurdudur…”

O an aklıma Thomas Hobbes’un yüzyıllar önce kurduğu o meşhur söz geldi: Homo homini lupus. Avrupa’nın savaşlarla savrulduğu bir çağda söylenmiş, insan doğasının karanlık yanını anlatan bir ifade… Ama mesele sadece felsefi bir tartışma değil aslında. Çünkü bu cümleyi bugün hâlâ günlük hayatın içinde, bir kahve masasında bile duyabiliyoruz.

Gerçekten öyle mi? İnsan, çıkarı söz konusu olduğunda diğerini gözünü kırpmadan harcar mı? Makam uğruna dostluğu, menfaat uğruna vicdanı unutur mu? Dünya gündeminde yer alan vahşet diye nitelendirilen son durum “evet” dedirtiyor.

Sokakta, siyasette, iş hayatında bazen gördüklerimiz sanki bu soruya “evet” dedirtiyor.

Ama işin tuhaf tarafı şu: Aynı insan, bir felaket anında hiç tanımadığı biri için seferber olabiliyor. Bir enkazın başında sabahlayan, bir yabancıya kapısını açan, sofradaki ekmeğini bölüşen yine insanın kendisi. Demek ki içimizde sadece bir kurt yok; belki de bir vicdan nöbetçisi de var.

Belki Hobbes’un asıl söylediği şey şuydu: İnsan, denetlenmezse kurda dönüşebilir. İşte tam da bu yüzden hukuk, ahlak ve toplum düzeni var. Çünkü medeniyet dediğimiz şey, insanın içindeki vahşeti törpüleme çabasıdır.

Dün o büyüğümün sözünü düşündükçe şunu fark ettim: Hayat bize sürekli bir tercih sunuyor. Ya birbirimizi avlayacağız ya da birbirimizi anlayacağız. Çünkü insan bazen insanın kurdu olur; ama bazen de insanın yurdu…

Ve belki de asıl mesele şu: Biz hangi insan olmaya niyetliyiz?